Kabinetsformatie 2026: hoe informateurs Wijers en Van Haersma Buma het regeerakkoord vormgaven

Na de Tweede Kamerverkiezingen van november 2025 resulteerde een uitgebreide kabinetsformatie 2026 in een historische doorbraak: het eerste Nederlandse minderheidskabinet sinds het kabinet-Den Uyl in 1982. D66, VVD en CDA kozen bewust voor deze bestuursvorm, ondanks het ontbreken van een Kamersmeerderheid.

Het formatieproces verliep turbulent. Informateur Hans Wijers (D66) trok zich al na één dag terug vanwege een uitgelekt bericht, waarna Rianne Letschert de informatiefase overnam. Samen met CDA-informateur Sybrand van Haersma Buma leidde zij de onderhandelingen die op 30 januari 2026 resulteerden in het coalitieakkoord ‘Aan de slag, Bouwen aan een beter Nederland’.

Aanwijzing informateurs november 2025: Wijers en Van Haersma Buma krijgen opdracht

Na de val van kabinet-Schoof en de daaropvolgende verkiezingen stond Nederland voor een uitgebreide formatieuitdaging. De verkiezingsuitslag had geen duidelijke winnaar opgeleverd, waardoor onderhandelingen tussen meerdere partijen noodzakelijk waren. Op 13 november 2025 wees de Tweede Kamer twee ervaren politici aan om het formatieproces in gang te zetten.

Tweede Kamer wijst D66 en CDA informateurs aan

De Tweede Kamer benoemde Hans Wijers (D66) en Sybrand van Haersma Buma (CDA) tot informateurs voor de kabinetsformatie 2026. Beide mannen brachten aanzienlijke politieke ervaring mee. Wijers, voormalig minister van Economische Zaken onder Kok I en II, gold als een pragmatische bestuurder met brede maatschappelijke steun. Van Haersma Buma, oud-fractievoorzitter van het CDA en burgemeester van Leeuwarden, stond bekend om zijn bemiddelende vaardigheden.

De keuze voor dit duo reflecteerde de wens van het parlement om ervaren bestuurders in te zetten die boven de partijen konden staan. Wijers’ D66-achtergrond en Van Haersma Buma’s CDA-verleden dekten een breed politiek spectrum af, van progressief-liberaal tot christendemocratisch.

Opdracht en verwachtingen van het parlement

Het informateursduo kreeg de opdracht om verkennende gesprekken te voeren met alle fractievoorzitters. Hun missie was drieledig: de bereidheid tot samenwerking peilen, inhoudelijke raakvlakken identificeren en mogelijke coalitiecombinaties verkennen. Het parlement verwachtte binnen drie weken een eerste rapportage over de formatiekansen.

De verkiezingsuitslag maakte de opdracht uitgebreid. Geen enkele partij had een dominante positie behaald, waardoor meerdere coalitievarianten denkbaar waren. Experts verwachtten dat vooral de bereidheid van centrumpartijen om samen te werken bepalend zou zijn voor het uiteindelijke resultaat. De informateurs moesten hun weg vinden tussen verschillende politieke culturen en programmatische verschillen.

Van Haersma Buma zette het werk aanvankelijk alleen voort na Wijers’ vertrek, maar al snel werd duidelijk dat versterking nodig was om het proces voortvarend te laten verlopen.

Terugtrekking Wijers en nieuwe informateur Letschert

De kabinetsformatie 2026 kreeg al binnen 24 uur na de start een onverwachte wending. Hans Wijers, die op 13 november 2025 samen met Sybrand van Haersma Buma was aangewezen als informateur, trok zich een dag later terug uit zijn functie. Deze plotselinge terugtrekking zorgde voor vertraging in het formatieproces en dwong de Tweede Kamer tot het zoeken naar een vervanger.

Uitgelekt bericht over VVD-leider zorgt voor crisis

De terugtrekking van Wijers kwam voort uit een uitgelekt bericht over VVD-leider Dilan Yesilgöz. Hoewel de exacte inhoud van het bericht niet openbaar werd gemaakt, was de impact groot genoeg om Wijers ertoe te bewegen zijn informateurschap op te geven. Politieke bronnen spraken van “vertrouwelijke informatie die het formatieproces zou kunnen schaden”.

De crisis rond Wijers’ terugtrekking zorgde voor onrust binnen D66. De partij moest snel een nieuwe kandidaat naar voren schuiven om het vertrouwen van de Kamer te behouden. Experts verwachtten dat deze vroege turbulentie het formatieproces zou vertragen, maar ook zou kunnen leiden tot een voorzichtigere aanpak van alle betrokken partijen.

Rianne Letschert neemt informateurschap over

Na bijna een maand zoeken wees de Tweede Kamer op 10 december 2025 Rianne Letschert aan als nieuwe informateur. Letschert, voormalig rector magnificus van Maastricht University en prominent D66-lid, bracht een andere dynamiek in het proces. Haar academische achtergrond en ervaring met uitgebreide onderhandelingen werden gezien als waardevolle eigenschappen voor de formatietaak.

Letschert koos voor een methodische aanpak. In haar eerste weken voerde ze individuele gesprekken met alle fractievoorzitters en organiseerde verkennende rondes tussen potentiële coalitiepartners. Haar strategie richtte zich op het identificeren van gemeenschappelijke standpunten voordat de echte onderhandelingen zouden beginnen.

De nieuwe informateur benadrukte vanaf het begin het belang van transparantie en vertrouwen. Ze introduceerde wekelijkse voortgangsrapportages aan de Tweede Kamer en zorgde voor duidelijke communicatie over de stand van zaken. Deze aanpak herstelde het vertrouwen in het formatieproces na de turbulente start onder Wijers.

Letschert’s eerste grote doorbraak kwam eind december 2025, toen ze D66, VVD en CDA overtuigde om serieus te kijken naar een minderheidskabinet. Deze optie, die aanvankelijk door alle partijen werd afgewezen, bleek uiteindelijk de sleutel tot een succesvolle formatie.

Van informatie naar formatie: het verschil tussen informateur en formateur

Het Nederlandse formatieproces kent twee belangrijke fasen: de informatiefase en de formatiefase. Deze onderverdeling zorgt voor een gestructureerde aanpak bij het vormen van een nieuw kabinet. In de kabinetsformatie 2026 werd deze overgang duidelijk zichtbaar toen Rob Jetten op 3 februari 2026 de rol van formateur overnam van informateur Rianne Letschert.

Rol en bevoegdheden van informateurs

Informateurs hebben als primaire taak het verkennen van mogelijke coalitiecombinaties. Zij voeren verkennende gesprekken met fractievoorzitters om te onderzoeken welke partijen bereid zijn samen te werken. In de formatie van 2026 onderzocht Letschert na haar aanstelling op 10 december 2025 verschillende scenario’s, waaronder een minderheidskabinet van D66, VVD en CDA.

De informateur rapporteert regelmatig aan de Tweede Kamer over de voortgang. Deze rapportages bevatten geen concrete beleidsafspraken, maar geven inzicht in de bereidheid van partijen om te onderhandelen. Informateurs hebben geen mandaat om bindende afspraken te maken over ministerposten of specifieke beleidsmaatregelen.

Een belangrijke beperking van informateurs is dat zij geen concrete onderhandelingen voeren over het regeerakkoord. Hun werk blijft beperkt tot het peilen van mogelijkheden en het creëren van vertrouwen tussen potentiële coalitiepartners. In 2026 slaagde Letschert erin om D66, VVD en CDA te overtuigen van de haalbaarheid van een minderheidskabinet.

Wanneer wordt een formateur aangesteld

De overgang naar een formateur vindt plaats wanneer er voldoende duidelijkheid is over de coalitiesamenstelling. Op 3 februari 2026 wees de Tweede Kamer Rob Jetten aan als formateur, nadat het coalitieakkoord ‘Aan de slag, Bouwen aan een beter Nederland’ drie dagen eerder was gepresenteerd.

Formateurs hebben aanzienlijk meer bevoegdheden dan informateurs. Zij onderhandelen over concrete beleidsafspraken, verdelen ministerposten en stellen het definitieve regeerakkoord op. Jetten kreeg de opdracht om binnen drie weken een kabinet samen te stellen – een relatief korte termijn die mogelijk was doordat de hoofdlijnen al tijdens de informatiefase waren vastgelegd.

De formateur bepaalt ook de portefeuilleverdeling tussen de coalitiepartijen. In het kabinet-Jetten kregen D66, VVD en CDA elk ongeveer een derde van de ministerposten, ondanks hun verschillende zeteltallen in de Tweede Kamer. Deze verdeling weerspiegelt de behoefte aan evenwicht in een minderheidskabinet.

De snelle overgang van formatie naar beëdiging – slechts twintig dagen – illustreert hoe efficiënt het proces kan verlopen wanneer de politieke verhoudingen helder zijn. Het kabinet werd op 23 februari 2026 beëdigd, waarmee een van de kortste formatieprocessen in de Nederlandse geschiedenis werd afgesloten.

Coalitieonderhandelingen en keuze voor minderheidskabinet

Na de aanstelling van Rianne Letschert als informateur in december 2025 intensiveerden de gesprekken tussen D66, VVD en CDA. De drie partijen kozen bewust voor een minderheidskabinet – een historische beslissing die de Nederlandse politiek ingrijpend zou veranderen.

D66, VVD en CDA kiezen voor samenwerking

De onderhandelingen tussen de drie partijen verliepen soepeler dan aanvankelijk gevreesd. D66 en VVD vonden elkaar op economische hervormingen, terwijl het CDA vooral inzette op sociale cohesie en bestuurlijke vernieuwing. De partijen bereikten overeenstemming over een programmatische samenwerking die zich richt op langetermijnhervormingen in plaats van dagelijkse politieke compromissen.

Centraal in de onderhandelingen stonden de economische hervormingen in het regeerakkoord die de drie partijen wilden doorvoeren. De partijen spraken af dat het kabinet zich zou concentreren op structurele hervormingen van het belastingstelsel, de arbeidsmarkt en het pensioensysteem. Deze focus op hervormingen maakte het mogelijk om ondanks ideologische verschillen tot overeenstemming te komen.

De drie partijen maakten ook afspraken over de verdeling van ministersposten. D66 kreeg zes posten, VVD vijf en CDA vier. Rob Jetten (D66) werd aangewezen als beoogd minister-president, wat opvallend was gezien de traditionele rol van de grootste partij in dit proces.

Waarom werd gekozen voor een minderheidskabinet

De keuze voor een minderheidskabinet was strategisch gemotiveerd. De drie partijen beschikken samen over 71 van de 150 Kamerzetels – onvoldoende voor een meerderheid. Toch kozen zij bewust voor deze constructie in plaats van het zoeken naar een vierde coalitiepartner.

Deze keuze kwam voort uit de wens om flexibel te blijven in de samenwerking met andere partijen. Door geen formele coalitie aan te gaan met een vierde partij, kunnen D66, VVD en CDA per onderwerp zoeken naar steun. Dit geeft hen de mogelijkheid om met verschillende partijen samen te werken, afhankelijk van het beleidsterrein.

De partijen spraken af dat zij per wet zouden bekijken welke oppositiepartijen bereid zijn tot steun. Voor economische hervormingen rekenen zij op steun van liberale partijen, terwijl voor sociale maatregelen mogelijk samenwerking met linkse partijen wordt gezocht. Deze aanpak vereist intensieve parlementaire diplomatie.

Praktische gevolgen van een minderheidskabinet

Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA brengt fundamentele veranderingen in de Nederlandse politieke praktijk. Met slechts 71 van de 150 Kamerzetels moet het kabinet voor elke wet opnieuw een meerderheid organiseren. Dit heeft verregaande gevolgen voor de manier waarop Nederland wordt bestuurd.

Dagelijkse besluitvorming wordt uitgebreider

In tegenstelling tot een meerderheidskabinet kan het kabinet-Jetten niet automatisch rekenen op Kamersteun. Voor elke wet moet het kabinet onderhandelen met oppositiepartijen. Dit betekent dat wetsvoorstellen kunnen worden aangepast of zelfs verworpen als onvoldoende steun wordt gevonden.

De regering moet nu intensiever samenwerken met het parlement. Ministers brengen meer tijd door in de Tweede Kamer om steun te werven voor hun voorstellen. Dit kan leiden tot meer democratisch debat, maar ook tot vertraging van belangrijke beslissingen.

Zoeken naar wisselende coalities

Het kabinet heeft aangekondigd per onderwerp te zoeken naar steun. Voor economische hervormingen wordt samenwerking gezocht met liberale partijen, terwijl voor sociale maatregelen mogelijk linkse partijen worden benaderd. Deze strategie vereist politieke flexibiliteit en compromisbereidheid.

Het hervormingsplan van het kabinet bevat concrete mijlpalen die voor het einde van 2026 moeten worden bereikt. Deze planning geeft richting aan de parlementaire onderhandelingen, maar de uitvoering blijft onzeker zonder gegarandeerde Kamersteun.

Tijdlijn kabinetsformatie 2026: van verkiezingen tot beëdiging

De kabinetsformatie 2026 kenmerkte zich door onverwachte wendingen en een historische uitkomst. Voor het eerst sinds 1982 resulteerde het formatieproces in een minderheidskabinet. Het traject van verkiezingen tot beëdiging duurde 102 dagen – relatief kort vergeleken met eerdere formaties.

Belangrijkste mijlpalen in het formatieproces

Het formatieproces begon direct na de verkiezingsuitslag met de aanstelling van informateurs. Op 13 november 2025 wees de Tweede Kamer Hans Wijers (D66) en Sybrand van Haersma Buma (CDA) aan als informateurs. Deze samenwerking duurde echter slechts één dag – Wijers trok zich op 14 november terug vanwege een uitgelekt bericht over VVD-leider Dilan Yesilgöz.

Na bijna een maand zoeken wees de Tweede Kamer op 10 december 2025 Rianne Letschert (D66) aan als nieuwe informateur. Letschert slaagde erin om D66, VVD en CDA bij elkaar te brengen voor een minderheidskabinet – een opmerkelijke keuze gezien de 71 zetels van deze drie partijen tegenover 75 benodigde zetels voor een meerderheid.

Het coalitieakkoord ‘Aan de slag, Bouwen aan een beter Nederland’ werd op 30 januari 2026 gepresenteerd. Op 3 februari 2026 benoemde de Tweede Kamer Rob Jetten tot formateur, die de eindstreep van het formatieproces begeleidde. Het kabinet van 28 leden werd uiteindelijk op 23 februari 2026 beëdigd.

Duur vergeleken met eerdere formaties

Met een formatieduur van 102 dagen behoort de formatie van 2026 tot de snellere in de Nederlandse geschiedenis. Ter vergelijking: de formatie van Rutte IV duurde 299 dagen, terwijl Rutte III 225 dagen vergde. De relatief korte duur kan worden toegeschreven aan de pragmatische keuze voor een minderheidskabinet.

Het kabinet heeft aangekondigd voor het einde van 2026 te komen met een hervormingsagenda met concrete mijlpalen. Deze agenda zal naar verwachting ook de voorgestelde veranderingen aan de Eerste Kamer bevatten – hervormingen die het parlementaire systeem ingrijpend kunnen veranderen.

Verwachtingen en uitdagingen voor het minderheidskabinet

Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA staat voor unieke uitdagingen. Experts zijn verdeeld over de kansen van slagen. Sommigen zien het als een democratische vernieuwing, anderen vrezen voor bestuurlijke instabiliteit.

Kansen voor democratische versterking

Het minderheidskabinet kan leiden tot meer parlementair debat en betere controle op de regering. Oppositiepartijen krijgen meer invloed op wetgeving, wat de democratische legitimiteit kan vergroten. Het kabinet moet intensiever overleggen met het parlement, wat kan leiden tot beter onderbouwde beslissingen.

Het vereiste om per wet steun te zoeken kan leiden tot bredere politieke coalities. Dit kan polarisatie verminderen en zorgen voor meer centrumgerichte politiek. Het kabinet heeft aangekondigd transparanter te communiceren over beleidsvoorstellen om steun te werven.

Risico’s voor bestuurlijke stabiliteit

De afhankelijkheid van wisselende steun brengt ook risico’s met zich mee. Belangrijke hervormingen kunnen worden vertraagd of verwaterd door compromissen. Het kabinet kan vallen als onvoldoende steun wordt gevonden voor belangrijke wetsvoorstellen.

De snelle formatie contrasteert met de uitgebreide uitdagingen van het regeren zonder Kamermeerderheid. Het minderheidskabinet zal moeten bewijzen dat het effectief kan besturen in een gefragmenteerd politiek landschap. De komende maanden zullen bepalend zijn voor het slagen van dit democratische experiment.

Voor het einde van 2026 moet blijken of het minderheidskabinet zijn ambitieuze hervormingsagenda kan realiseren. Het succes hangt af van de bereidheid van oppositiepartijen om constructief mee te werken en de vaardigheid van het kabinet om wisselende coalities te smeden.

Bronnen

1. 1
   Kabinetsformatie_2025_2026parlement.com
2. 2
   Details?Id=2026A01234tweedekamer.nl
3. 3
   Kabinetsformatie 2025-2026 – Parlement.comparlement.com
4. 4
   2025–2026 Dutch cabinet formation – Wikipediaen.wikipedia.org
5. 5
   Postenverdeling kabinet D66, VVD, CDA – Kabinetsformatiekabinetsformatie2025.nl
6. 6
   2025–2026 Dutch cabinet formation – Wikipediaen.wikipedia.org
7. 7
   Kabinetsformatieparlement.com
8. 8
   Fmr. D66 Minister Hans Wijers to lead new coalition talks … – NL Timesnltimes.nl
9. 9
   Wijers (D66) en Buma (CDA) aangewezen als informateursparlement.com
10. 10
    D66 informateur steps down from formation talks over offensive …nltimes.nl
11. 11
    Fiscale plannen coalitieakkoord van D66, VVD en CDA – Taxlivetaxlive.nl
12. 12
    Het coalitieakkoord: aan de slag! – VVDvvd.nl