Beschermd wonen naar beschermd thuis 2026: implementatie nieuwe regiovisie en gevolgen voor kwetsbare doelgroepen

In 2026 gaat de zorg voor kwetsbare mensen flink veranderen. Het huidige systeem van ‘beschermd wonen’ – waarbij mensen in speciale woonvoorzieningen verblijven – wordt vervangen door ‘beschermd thuis’. Dit betekent dat meer mensen zorg krijgen in hun eigen huis of in kleinere woonvormen, in plaats van in grote instellingen.

Deze verandering raakt duizenden mensen die nu gebruikmaken van beschermd wonen. Ook de kosten veranderen flink: de EVV-regeling (waarmee je een deel van je spaargeld kon vrijstellen) verdwijnt helemaal. Voor veel mensen betekent dit dat ze meer eigen bijdrage moeten betalen.

De overgang verloopt via 43 regio’s waarin gemeenten samenwerken. Driekwart van deze regio’s heeft al hulp gevraagd aan het landelijke Transitieteam omdat de verandering uitgebreid is.

Wat is het verschil tussen beschermd wonen en beschermd thuis?

Van instelling naar thuis

Het grootste verschil zit in waar je woont en zorg krijgt. Bij het huidige beschermd wonen verblijf je vaak in een speciale woonvoorziening met andere bewoners. Bij beschermd thuis krijg je intensieve begeleiding, maar dan in je eigen huis of in een kleinschalige woonvorm.

Deze verschuiving heet ‘ambulantisering’ – een moeilijk woord dat simpelweg betekent: zorg komt naar jou toe, in plaats van dat jij naar de zorg gaat. Het idee is dat mensen zo langer zelfstandig kunnen blijven wonen, met alle hulp die ze nodig hebben.

Wie heeft er baat bij?

De nieuwe aanpak kan vooral goed uitpakken voor mensen die:

• Graag zelfstandig willen blijven wonen
• Nog contact willen houden met hun buurt en familie
• Niet 24 uur per dag toezicht nodig hebben

Maar experts maken zich zorgen over mensen met zeer uitgebreide problemen, zoals ernstige psychiatrische aandoeningen of verslavingen. Zij hebben soms juist de structuur van een beschermde woonomgeving nodig.

Hoe werkt de nieuwe regionale aanpak?

43 regio’s in plaats van centrumgemeenten

Tot nu toe waren vooral de grote steden (centrumgemeenten) verantwoordelijk voor beschermd wonen. Vanaf 2026 werken alle gemeenten binnen 43 vastgestelde regio’s samen. Dit betekent dat ook kleinere gemeenten meebetalen en meedenken over de zorg voor kwetsbare mensen.

Deze verandering is nodig omdat kwetsbare mensen overal wonen, niet alleen in de grote steden. Door de kosten en verantwoordelijkheden eerlijker te verdelen, kunnen alle gemeenten bijdragen aan goede zorg.

Regiovisies als wegwijzer

Elke regio maakt een ‘regiovisie’ – een plan waarin staat hoe ze de overgang gaan aanpakken. De regio Eindhoven liep voorop en stelde in april 2022 al hun Regiovisie doorcentralisering Beschermd wonen 2022-2026 vast. Andere regio’s gebruiken dit als voorbeeld.

Het Transitieteam van de VNG helpt driekwart van alle regio’s bij de voorbereiding. Dit laat zien hoe ingewikkeld de overgang is – veel gemeenten hebben nog nooit zelf zorginkoop gedaan.

Wat betekent dit voor je portemonnee?

EVV-regeling verdwijnt helemaal

De grootste financiële verandering is dat de EVV-regeling (Eigen Vermogen Vrijlating) per 1 januari 2026 volledig verdwijnt. Deze regeling stelde je in staat om een deel van je spaargeld of de waarde van je huis buiten beschouwing te laten bij het berekenen van je eigen bijdrage.

Wat betekende de EVV-regeling?

• Alleenstaanden konden tot €120.000 vermogen vrijstellen
• Gehuwden/samenwonenden konden tot €150.000 vrijstellen
• Dit zorgde voor lagere maandelijkse eigen bijdragen

Nu deze regeling verdwijnt, telt je hele vermogen mee voor de berekening van je eigen bijdrage.

Nieuwe berekening vanaf 2026

Het CAK (Centraal Administratie Kantoor) gaat de eigen bijdrage anders berekenen. Ze gebruiken je inkomen en vermogen uit 2024 om te bepalen hoeveel je in 2026 moet betalen.

Voorbeelden van wat je kunt verwachten:

Voorbeeld 1: Laag inkomen

• Alleenstaande met AOW en €10.000 spaargeld
• Eigen bijdrage: ongeveer €25 per maand (minimumtarief)
• Verandering: Weinig tot geen verschil

Voorbeeld 2: Middeninkomen met spaargeld

• Alleenstaande met €35.000 inkomen en €50.000 spaargeld
• Eigen bijdrage: tussen €180 en €220 per maand
• Verandering: Waarschijnlijk hoger dan nu

Voorbeeld 3: Eigen huis

• Echtpaar met afbetaald huis (€300.000) en €80.000 spaargeld
• Eigen bijdrage: naar verwachting rond €400 per maand
• Verandering: Forse stijging van ongeveer €150 naar €400

Gevolgen voor zorgverleners en cliënten

Betere rechten voor PGB-zorgverleners

Een positieve verandering is dat zorgverleners die via een persoonsgebonden budget (PGB) werken, vanaf 2026 dezelfde arbeidsrechten krijgen als gewone werknemers. Dit betekent toegang tot:

• WW-uitkering bij werkloosheid
• WIA-uitkering bij arbeidsongeschiktheid
• WAZO-regeling bij ziekte

Deze verbetering maakt het werk aantrekkelijker en kan helpen bij het oplossen van personeelstekorten in de zorg. Voor jou als cliënt betekent het dat je zorgverlener meer zekerheid heeft, wat de continuïteit van zorg ten goede komt.

Uitdagingen voor kwetsbare groepen

De overgang naar meer zelfstandig wonen is niet voor iedereen geschikt. Zorgverleners maken zich vooral zorgen over:

• Mensen met ernstige psychiatrische problemen
• Mensen met verslavingsproblemen
• Mensen die gewend zijn aan 24-uurs toezicht

Voor deze groepen kan de overgang naar ambulante zorg stress en onzekerheid veroorzaken. Gemeenten moeten daarom goed kijken wat bij elke persoon past en waar nodig alternatieven bieden.

Hoe verloopt de overgang praktisch?

Tijdlijn naar 2026

De voorbereiding voor beschermd wonen naar beschermd thuis 2026 verloopt volgens een strak schema:

Ondersteuning voor gemeenten

Omdat de overgang zo uitgebreid is, krijgen gemeenten hulp van het landelijke Transitieteam. Dit team helpt bij:

• Het opstellen van regioplannen
• Het aanpassen van ICT-systemen
• Het oplossen van praktische problemen
• Het delen van ervaringen tussen regio’s

Monitoring en bijsturing

Het ministerie van VWS houdt de overgang nauwlettend in de gaten. Elke regio rapporteert maandelijks over:

• De kwaliteit van zorg voor cliënten
• Financiële effecten voor gemeenten en cliënten
• Samenwerking tussen gemeenten

Als er problemen ontstaan, kan het ministerie besluiten tot:

• Gefaseerde invoering in plaats van alles tegelijk
• Tijdelijke overgangsregelingen
• Extra ondersteuning voor gemeenten

De eerste grote evaluatie staat gepland voor juni 2026, een half jaar na de start.

Wat kun je nu al doen?

Voor cliënten

Als je nu gebruikmaakt van beschermd wonen:

1. Informeer je bij je gemeente over de plannen in jouw regio
2. Bereid je financieel voor op mogelijke veranderingen in je eigen bijdrage
3. Bespreek je situatie met je zorgverlener of casemanager
4. Bewaar belangrijke papieren zoals zorgplannen en financiële bescheiden

Voor zorgverleners

Als je via een PGB werkt:

1. Informeer je over de nieuwe arbeidsrechten
2. Neem contact op met je werkgever over de veranderingen
3. Bereid je voor op mogelijke administratieve wijzigingen

Voor gemeenten

Gemeenten die nog geen regiovisie hebben:

1. Zoek contact met het Transitieteam voor ondersteuning
2. Stem af met andere gemeenten in je regio
3. Bereid je ICT-systemen voor op de nieuwe regelgeving

Conclusie: grote verandering met kansen en risico’s

De overgang van beschermd wonen naar beschermd thuis in 2026 is een van de grootste veranderingen in de Nederlandse zorg van de afgelopen jaren. Het doel – mensen langer zelfstandig laten wonen met goede ondersteuning – is lovenswardig. Maar de uitvoering brengt flinke uitdagingen met zich mee.

De belangrijkste veranderingen op een rij:

• Meer zorg thuis in plaats van in instellingen
• Alle gemeenten worden verantwoordelijk, niet alleen de grote steden
• De EVV-regeling verdwijnt, waardoor veel mensen meer eigen bijdrage betalen
• PGB-zorgverleners krijgen betere arbeidsrechten
• 43 regio’s moeten samenwerken om het nieuwe systeem te laten werken

Kansen:

• Mensen kunnen langer zelfstandig blijven wonen
• Eerlijkere verdeling van kosten tussen gemeenten
• Betere rechtspositie voor zorgverleners
• Meer maatwerk per persoon

Risico’s:

• Niet iedereen is geschikt voor ambulante zorg
• Financiële gevolgen kunnen zwaar zijn voor mensen met spaargeld
• Korte voorbereidingstijd kan leiden tot problemen bij de start
• Regionale verschillen in kwaliteit en beschikbaarheid

Het succes van beschermd wonen naar beschermd thuis 2026 hangt af van goede voorbereiding, voldoende financiering en vooral: aandacht voor de mensen om wie het allemaal draait. De komende maanden zijn belangrijk om ervoor te zorgen dat kwetsbare mensen de zorg krijgen die ze verdienen, waar ze ook wonen.

---

Bronnen

1. 1
   Cliënten beschermd wonen naar zwaarstwegende ambulantiseringsvorm 2022-2024 | CBScbs.nl
2. 2
   Cliënten beschermd wonen naar persoonskenmerken, 2017-2025H1 | CBScbs.nl
3. 3
   Blg 1026513officielebekendmakingen.nl
4. 4
   Trends Woningmarkt 2026woningmarktcijfers.nl
5. 5
   Regiovisie Beschermd Wonen 2022-2026zorgaanbieders.eindhoven.nl
6. 6
   [PDF] Addendum regiovisie beschermd wonen en opvang 2026-2030tholen.bestuurlijkeinformatie.nl
7. 7
   visie Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis wordt breed omarmdvng.nl
8. 8
   Wlz en beschermd wonen: wat verandert er in 2026? – CAKhetcak.nl
9. 9
   2026: veranderingen wetten en regels in de zorgzam.nu
10. 10
    Staatsblad 2025, 255 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingenzoek.officielebekendmakingen.nl
11. 11
    Objectief verdeelmodel Beschermd Thuis – VNGvng.nl
12. 12
    [PDF] Basiskennis beschermd thuis – VNGvng.nl