START-verdrag verlenging 2026: laatste nucleaire wapenbeheersing tussen VS en Rusland onder druk

Het New START-verdrag tussen de Verenigde Staten en Rusland staat op het punt geschiedenis te worden. Op 5 februari 2026 loopt het laatste bilaterale kernwapenbeheersingsraamwerk tussen beide nucleaire supermachten af. Daarmee komt een tijdperk van wederzijdse beperkingen en verificatie ten einde. Het verdrag beperkt beide landen momenteel tot 1.550 strategische kernkoppen en 700 strategische lanceerinstallaties.

President Trump heeft aangegeven het verdrag niet te willen verlengen. In plaats daarvan pleit hij voor een ‘nieuw, beter en moderner’ akkoord dat ook China zou moeten betrekken. China weigert echter categorisch deel te nemen aan dergelijke onderhandelingen. Rusland stelde in september 2025 nog een eenjarige vrijwillige verlenging voor. Deze impasse dreigt volgens wapenbeheersingsexperts te leiden tot de eerste periode zonder nucleaire wapenbeperkingen tussen de VS en Rusland sinds de Koude Oorlog.

Het New START-verdrag: kernwapenlimieten en verificatiemechanismen

Het New START-verdrag tussen de Verenigde Staten en Rusland vormt sinds 2011 de ruggengraat van bilaterale nucleaire wapenbeheersing. Het akkoord, dat op 5 februari 2026 afloopt, beperkt beide supermachten tot 1.550 strategische kernkoppen en 700 strategische lanceerinstallaties. Met het aflopen van dit laatste bilaterale kernwapenbeheersingsraamwerk staat de mondiale nucleaire stabiliteit voor een onzekere toekomst.

Het verdrag werd op 8 april 2010 in Praag ondertekend door toenmalig president Obama en president Medvedev. Het trad een jaar later in werking. In 2021 verlengden Biden en Poetin het akkoord met vijf jaar, tot februari 2026. New START volgde op het START I-verdrag dat in 2009 afliep. Het verving het Treaty of Moscow uit 2002.

Strategische kernkoppen en lanceerinstallaties onder het verdrag

New START hanteert strikte numerieke beperkingen voor beide landen. Elke partij mag maximaal 1.550 strategische kernkoppen bezitten. Deze zijn verdeeld over maximaal 700 strategische lanceerinstallaties. Daarnaast geldt een limiet van 800 strategische en niet-strategische lanceerinstallaties gecombineerd.

Het verdrag maakt een belangrijk onderscheid tussen strategische en niet-strategische kernwapens. Strategische wapens hebben een bereik van meer dan 5.500 kilometer. Ze omvatten intercontinentale ballistische raketten (ICBM’s), ballistische raketten gelanceerd vanaf onderzeeërs (SLBM’s) en zware bommenwerpers. Tactische of niet-strategische kernwapens vallen buiten de verdragsbeperkingen.

Deze beperkingen vertegenwoordigen een aanzienlijke reductie ten opzichte van de Koude Oorlog-arsenalen. Op het hoogtepunt in de jaren tachtig bezaten de VS en Sovjet-Unie samen meer dan 60.000 kernkoppen. New START bracht dit aantal terug tot ongeveer 3.100 strategische kernkoppen voor beide landen gecombineerd.

Inspectiesysteem en transparantieverplichtingen

Het verdrag bevat uitgebreide verificatiemechanismen om naleving te waarborgen. Beide landen mogen jaarlijks maximaal achttien ter plaatse inspecties uitvoeren bij nucleaire faciliteiten van de andere partij. Deze inspecties dekken raketbases, onderzeeërbases, vliegvelden voor zware bommenwerpers en faciliteiten waar kernwapens worden geassembleerd of opgeslagen.

Naast fysieke inspecties verplicht New START beide landen tot uitwisseling van telemetriegegevens bij raketproeven. Deze technische data helpen bij het verifiëren van de capaciteiten van nieuwe wapensystemen. Daarnaast moeten beide partijen tweejaarlijks gedetailleerde rapporten uitwisselen over hun nucleaire arsenalen.

Het verificatiesysteem steunt op wederzijds vertrouwen en transparantie. Beide landen delen informatie over de locatie en status van hun strategische wapensystemen via een gecodeerd communicatiesysteem. Dit niveau van nucleaire wapenbeheersing was ondenkbaar tijdens de Koude Oorlog. Het vormde een model voor andere internationale nucleaire akkoorden.

De transparantieverplichtingen strekken zich uit tot productie- en testfaciliteiten. Beide landen moeten wijzigingen in hun nucleaire infrastructuur melden. Ze moeten ook toegang verlenen voor verificatie. Dit systeem heeft gedurende meer dan een decennium gefunctioneerd, ondanks toenemende spanningen tussen Washington en Moskou.

Trump’s weigering tot verlenging: ‘nieuw, beter en moderner’ verdrag

President Trump heeft duidelijk gemaakt dat hij het New START-verdrag niet wil verlengen wanneer het op 5 februari 2026 afloopt. In plaats daarvan pleit hij voor een “nieuw, beter en moderner” kernwapenverdrag. Dit zou volgens hem beter aansluiten bij de huidige geopolitieke realiteit. Deze positie markeert een fundamentele breuk met decennia van bilaterale wapenbeheersing tussen Washington en Moskou.

De Amerikaanse president heeft herhaaldelijk benadrukt dat het huidige verdrag verouderd is. Het zou niet langer voldoen aan de strategische behoeften van de 21e eeuw. Trump wijst daarbij op de opkomst van nieuwe nucleaire machten en technologieën. Deze vallen niet onder het bestaande raamwerk.

Ruslands voorstel voor eenjarige verlenging afgewezen

Rusland deed in september 2025 een voorstel voor een eenjarige vrijwillige verlenging van het New START-verdrag. Het Kremlin presenteerde dit als een pragmatische oplossing om tijd te creëren voor onderhandelingen over een opvolgend akkoord. Moskou benadrukte dat beide landen zouden profiteren van het behoud van de bestaande verificatiemechanismen en transparantieverplichtingen.

Het Witte Huis verwierp het Russische voorstel echter binnen enkele weken. Volgens bronnen binnen de Trump-administratie zou een verlenging alleen maar de status quo bestendigen. Het zou de behoefte voor fundamentele hervormingen uitstellen. “We gaan niet verder met een verdrag uit 2010 dat de realiteit van 2026 negeert,” aldus een senior adviseur van het Pentagon.

De afwijzing kwam ondanks waarschuwingen van wapenbeheersingsexperts. Zij stelden dat het aflopen van het verdrag zonder vervanger een gevaarlijk vacuüm zou creëren. Rusland reageerde teleurgesteld op de Amerikaanse beslissing. Het beschuldigde Washington van het ondermijnen van strategische stabiliteit.

China-eis als voorwaarde voor nieuwe onderhandelingen

Trump heeft de betrokkenheid van China bij toekomstige kernwapenonderhandelingen tot een absolute voorwaarde gemaakt. De president argumenteert dat elk nieuw verdrag trilateraal moet zijn om effectief te kunnen zijn in het huidige geopolitieke landschap. Deze eis vormt de kern van zijn weigering om het bestaande bilaterale raamwerk te verlengen.

“China heeft een groeiend nucleair arsenaal en moet verantwoordelijkheid nemen,” verklaarde Trump tijdens een persconferentie in januari 2026. Hij verwees daarbij naar inlichtingenrapporten die suggereren dat Beijing zijn kernwapencapaciteiten aanzienlijk uitbreidt. De president koppelde deze eis ook aan bredere Trump-Xi topoverleg over handelskwesties en regionale veiligheid.

Beijing heeft echter categorisch geweigerd deel te nemen aan trilaterale kernwapenonderhandelingen. Chinese functionarissen stellen dat hun nucleaire arsenaal te klein is om op gelijke voet te onderhandelen met de VS en Rusland. “China zal niet deelnemen aan onderhandelingen die zijn gebaseerd op valse equivalenties,” verklaarde het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken.

De Chinese weigering heeft geleid tot een impasse. Experts beschouwen dit als een van de grootste obstakels voor toekomstige wapenbeheersing. Zonder Chinese deelname lijkt Trump niet bereid om nieuwe bilaterale onderhandelingen met Rusland te beginnen. Daardoor wordt het vooruitzicht op een opvolgend verdrag voor februari 2026 steeds onwaarschijnlijker.

Trumps visie op moderne nucleaire bedreigingen

De Trump-administratie rechtvaardigt haar weigering tot START-verdrag verlenging 2026 door te wijzen op nieuwe technologische ontwikkelingen. Hypersonische raketten, autonome wapensystemen en cyberoorlogvoering vallen buiten het huidige verdragsraamwerk. “We hebben een akkoord nodig dat past bij de 21e eeuw, niet bij 2010,” aldus een senior defensieadviseur.

Trump heeft ook bezorgdheid geuit over Ruslands ontwikkeling van nieuwe strategische wapensystemen. Het gaat om de Sarmat intercontinentale raket en de Poseidon nucleaire torpedo. Deze systemen werden ontwikkeld om Amerikaanse raketverdediging te omzeilen. Ze vallen technisch gezien onder New START, maar hun capaciteiten strekken zich uit voorbij traditionele afschrikkingsconcepten.

De president heeft aangegeven dat elk nieuw verdrag ook ruimtewapens moet omvatten. Zowel de VS als Rusland en China ontwikkelen anti-satellietwapens en andere ruimtegebaseerde systemen. “Nucleaire veiligheid begint niet meer op aarde,” verklaarde Trump tijdens een bijeenkomst van de Nationale Veiligheidsraad.

Gevolgen van verdragafloop voor strategische stabiliteit

Het aflopen van het New START-verdrag op 5 februari 2026 markeert naar verwachting het einde van meer dan vijf decennia bilaterale kernwapenbeheersing tussen de Verenigde Staten en Rusland. Experts waarschuwen dat het wegvallen van dit laatste raamwerk de strategische stabiliteit wereldwijd kan ondermijnen. Het kan een nieuwe nucleaire wapenwedloop inluiden.

Einde van bilaterale kernwapenbeheersing sinds Koude Oorlog

Het New START-verdrag vormt het sluitstuk van een reeks wapenbeheersingsafspraken die begon in de jaren zeventig. Met het aflopen van dit verdrag verdwijnt het laatste bilaterale mechanisme dat de nucleaire arsenalen van beide supermachten begrenst. Volgens wapenbeheersingsexperts betekent dit het einde van een tijdperk waarin wederzijdse beperkingen en verificatiemechanismen strategische voorspelbaarheid boden.

De historische betekenis is aanzienlijk. Sinds het eerste SALT-akkoord in 1972 hebben de VS en Rusland hun nucleaire capaciteiten binnen afgesproken kaders gehouden. Het wegvallen van deze structuur kan leiden tot wat analisten een “ongecontroleerde modernisering” noemen. Daarbij breiden beide landen hun arsenalen uit zonder externe beperkingen.

Rusland heeft al aangekondigd zijn nucleaire doctrine aan te passen als reactie op westerse militaire steun aan Oekraïne. De VS moderniseert ondertussen zijn nucleaire triade met een investering van naar schatting 1,7 biljoen dollar over dertig jaar. Zonder verdragsbeperkingen kunnen deze programma’s worden uitgebreid tot een omvang die de nieuwe wapenwedloop verder kan versnellen.

Impact op Non-Proliferatieverdrag en mondiale wapenbeheersing

Het aflopen van New START ondermijnt naar verwachting ook de geloofwaardigheid van het Non-Proliferatieverdrag (NPT). Dit is het hoeksteen van mondiale nucleaire wapenbeheersing. Artikel VI van het NPT verplicht kernwapenstaten tot “te goeder trouw onderhandelingen over effectieve maatregelen betreffende nucleaire ontwapening”. Het wegvallen van bilaterale beperkingen tussen de twee grootste kernwapenmachten kan deze verplichting hol maken.

Niet-kernwapenstaten hebben al kritiek geuit op het gebrek aan vooruitgang in ontwapening. Iran, Noord-Korea en andere landen kunnen het einde van New START gebruiken als rechtvaardiging voor hun eigen nucleaire ambities. “Als de supermachten hun eigen afspraken niet nakomen, waarom zouden wij ons dan beperken?” is een argument dat diplomaten verwachten te horen.

De bredere internationale wapenbeheersing staat onder druk. Naast New START zijn ook het INF-verdrag (2019) en het Open Skies-verdrag (2020) al weggevallen. Het verlies van transparantie en voorspelbaarheid in strategische relaties kan een domino-effect hebben op andere wapenbeheersingsinitiatieven.

Zonder verificatiemechanismen verdwijnt ook de mogelijkheid om elkaars nucleaire capaciteiten nauwkeurig te monitoren. Dit kan leiden tot overschatting van bedreigingen en een spiraal van defensieve maatregelen die de spanning verder opvoeren. De strategische stabiliteit die decennialang de basis vormde voor nucleaire afschrikking komt daarmee onder druk te staan.

Europese veiligheidsgevolgen en beperkte invloed

Het aflopen van het New START-verdrag raakt Europa op meerdere manieren, ondanks dat Europese landen geen directe partij zijn bij de onderhandelingen. De beperkte invloed van Europese hoofdsteden op de nucleaire grootmachten wordt pijnlijk duidelijk nu Washington en Moskou richting een ongecontroleerde wapenwedloop bewegen.

Niet-strategische kernwapens als primaire bedreiging

Het New START-verdrag richtte zich uitsluitend op strategische kernwapens met een bereik van meer dan 5.500 kilometer. Voor Europa vormen echter de niet-strategische kernwapens – tactische kernkoppen met een korter bereik – de directe bedreiging. Rusland beschikt naar schatting over 1.900 tot 2.000 van deze wapens. Daartegenover staan ongeveer 200 Amerikaanse tactische kernkoppen die gestationeerd zijn in vijf NAVO-landen.

De afwezigheid van beperkingen op tactische wapens in het START-verdrag was al een zwakke plek. Nu het laatste bilaterale akkoord verdwijnt, valt ook de politieke druk weg om deze wapensystemen in toekomstige onderhandelingen te betrekken. Rusland heeft de afgelopen jaren zijn tactische arsenaal gemoderniseerd. Het dreigt regelmatig met inzet tegen NAVO-doelen.

Overweging uitbreiding Britse en Franse arsenalen

De nucleaire onzekerheid dwingt Europese kernmachten tot heroverwegen van hun afschrikkingsstrategie. Frankrijk beschikt over ongeveer 290 kernkoppen, het Verenigd Koninkrijk over circa 225. Beide landen hebben hun arsenalen de afgelopen decennia verkleind. Experts verwachten echter dat deze trend kan omkeren.

Londen en Parijs staan voor een dilemma. Uitbreiding van hun arsenalen zou het Non-Proliferatieverdrag onder druk zetten – hetzelfde verdrag dat zij als kernmachten moeten beschermen. Tegelijkertijd neemt de afhankelijkheid van Amerikaanse nucleaire garanties toe. De Amerikaanse defensiestrategie richt zich meer op China dan op Europa.

De NAVO’s nucleaire planningsgroep bespreekt scenario’s waarin Europese kernmachten een grotere rol moeten spelen in de afschrikking tegen Rusland. Dit zou een fundamentele verschuiving betekenen in de trans-Atlantische verdeling van nucleaire verantwoordelijkheden. Het heeft onvoorspelbare gevolgen voor de Europese veiligheidsarchitectuur.

Gevolgen voor Nederlandse veiligheid en defensiebeleid

Voor Nederland brengt het einde van de START-verdrag verlenging 2026 specifieke uitdagingen met zich mee. Als gastheer van Amerikaanse tactische kernwapens op vliegbasis Volkel staat Nederland in de frontlinie van nucleaire spanningen in Europa. Het wegvallen van strategische wapenbeheersing tussen de VS en Rusland vergroot de onzekerheid over de rol van deze wapens.

Het Nederlandse defensiebeleid moet rekening houden met een Europa waarin nucleaire afschrikking minder voorspelbaar wordt. De regering-Schoof heeft al aangekondigd de defensie-uitgaven te verhogen naar 2,5% van het BBP tegen 2030. Een deel van deze investeringen zal naar verwachting gaan naar versterking van de nucleaire component binnen de NAVO.

Nederland speelt ook een belangrijke rol in de Europese discussie over strategische autonomie. Als lid van de Europese Unie en de NAVO moet Nederland balanceren tussen trans-Atlantische solidariteit en Europese zelfstandigheid. Het wegvallen van Amerikaanse-Russische wapenbeheersing kan deze balans verder compliceren.

Scenario’s na februari 2026: van wapenwedloop tot nieuwe akkoorden

Na 5 februari 2026 ontstaat een nucleaire wereld zonder bilaterale wapenbeheersing tussen de VS en Rusland voor het eerst sinds de Koude Oorlog. Experts schetsen verschillende scenario’s. Deze variëren van een ongecontroleerde wapenwedloop tot nieuwe trilaterale akkoorden die China zouden kunnen omvatten.

Voorwaarden voor toekomstige onderhandelingen blijven ingewikkeld. China’s deelname zou een fundamentele verschuiving vereisen in Beijing’s nucleaire doctrine. Deze is gebaseerd op ‘minimale afschrikking’. Analisten verwachten dat China eerst zijn arsenaal aanzienlijk moet uitbreiden voordat het bereid is tot formele limieten.

De tijdlijn voor alternatieve wapenbeheersing strekt zich waarschijnlijk uit over jaren. Zelfs bij politieke bereidheid vergen onderhandelingen over verificatieprotocollen en nieuwe wapensystemen uitgebreide technische voorbereiding. Ondertussen kunnen nucleaire onderhandelingen in andere regio’s verder onder druk komen te staan door het wegvallen van het Amerikaanse-Russische voorbeeld.

Economische factoren in toekomstige wapenbeheersing

De kosten van nucleaire modernisering spelen een belangrijke rol in scenario’s na de START-verdrag verlenging 2026. De Verenigde Staten investeren 1,7 biljoen dollar over dertig jaar in hun nucleaire triade. Rusland besteedt naar schatting 8% van zijn defensiebudget aan kernwapens. China verhoogt zijn nucleaire uitgaven met 15% per jaar.

Zonder verdragsbeperkingen kunnen deze kosten exponentieel stijgen. Elke nieuwe kernkop kost tussen de 20 en 50 miljoen dollar, afhankelijk van het type en de leveringsmethode. Onderhoud en modernisering van bestaande arsenalen vergt jaarlijks tientallen miljarden dollars per land.

Economische realiteiten kunnen uiteindelijk dwingen tot informele beperkingen, zelfs zonder formele verdragen. De Sovjet-Unie stortte in de jaren tachtig gedeeltelijk in door de onhoudbare kosten van de wapenwedloop. Moderne economieën zijn echter veerkrachtiger en kunnen langere perioden van hoge defensie-uitgaven volhouden.

Veelgestelde vragen over nucleaire wapenbeheersing

Bronnen

1. 1
   Visualizing 2026 Five Foreign Policy Trends Watchcfr.org
2. 2
   Trumps 2026 State Union Foreign Policy Issue Guidecfr.org
3. 3
   Russia Proposes One-Year New START Extensionarmscontrol.org
4. 4
   The US and Russia’s nuclear weapons treaty is set to expire. Here’s …chathamhouse.org
5. 5
   New START Expiry: Implications for Europe – RUSIrusi.org
6. 6
   Europe’s Uncertainty as New START Ends – CFR.orgcfr.org
7. 7
   After New START expires, Europe needs to step up on arms controlsipri.org
8. 8
   New START – Wikipediaen.wikipedia.org
9. 9
   [PDF] YEARBOOK – SIPRIsipri.org
10. 10
    New START Treaty – United States Department of Statestate.gov
11. 11
    President Trump wil New START niet verlengen en pleit voor “nieuw …vrt.be
12. 12
    Koude Oorlog – Oorzaken, tijdlijn en gevolgen op rij – Historiekhistoriek.net