Green Deal uitgelegd: wat Europa van Nederland verwacht op klimaatgebied

De Europese Green Deal is het klimaatplan dat Europa in 2050 klimaatneutraal moet maken. Het raakt vrijwel alles: van de energierekening tot de landbouw, van de auto-industrie tot de woningmarkt. Voor Nederland betekent het een ingrijpende verbouwing van de economie, met miljarden aan investeringen en honderden nieuwe regels.^[1]

De cijfers laten zien dat Nederland flink achterloopt. Eind 2024 was de uitstoot van broeikasgassen met 37% gedaald ten opzichte van 1990, terwijl het doel voor 2030 op 55% staat. Het Planbureau voor de Leefomgeving schat de kans op het halen van dat doel op minder dan 5%.^[2] Toch zette het kabinet-Jetten, aangetreden in februari 2026, vol in op de klimaatdoelen.^[3]

Wat is de Europese Green Deal?

De Europese Green Deal is een breed pakket van wetten, doelstellingen en investeringen dat de Europese Commissie in december 2019 presenteerde. Het doel: Europa als eerste continent klimaatneutraal maken in 2050. De drie kernpijlers zijn:^[1]

• 2030 – minimaal 55% minder broeikasgassen dan in 1990 (wettelijk vastgelegd in de Europese Klimaatwet)
• 2040 – 90% netto reductie (voorlopig akkoord bereikt in december 2025)
• 2050 – klimaatneutraliteit (netto nul uitstoot)

Om het 55%-doel te halen, ontwikkelde de Commissie het Fit for 55 pakket: dertien wetsvoorstellen die sectoren als industrie, transport, landbouw, energie en de gebouwde omgeving raken. Vrijwel alle onderdelen zijn inmiddels goedgekeurd.^[4]

Fit for 55: de wetgeving in detail

Het Fit for 55 pakket is de vertaling van het 55%-doel naar concrete regels. Het raakt elke sector van de Nederlandse economie.

EU ETS: strengere emissiehandel

Het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS) is het belangrijkste instrument van de Green Deal. Grote uitstoters – fabrieken, energiecentrales, luchtvaart en sinds 2024 ook de scheepvaart – moeten emissierechten kopen voor elke ton CO2 die ze uitstoten. Het plafond aan beschikbare rechten daalt elk jaar.^[4]

Met de hervorming is de ambitie verhoogd naar 62% reductie in 2030 in de ETS-sectoren. De scheepvaart valt sinds 2024 geleidelijk onder het systeem en is vanaf 2026 volledig opgenomen. De prijs van een emissierecht schommelde in 2025 tussen de 60 en 80 euro per ton CO2.^[5]

Vanaf 2027 start bovendien een nieuw systeem – ETS II – voor de gebouwde omgeving en het wegtransport. Om de sociale gevolgen op te vangen, is een Sociaal Klimaatfonds in het leven geroepen.^[4]

CBAM: de koolstofgrensheffing

Het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) is een grensheffing op vervuilende importen. Bedrijven die staal, aluminium, cement, kunstmest, waterstof of elektriciteit importeren uit landen zonder vergelijkbare CO2-beprijzing, moeten vanaf 1 januari 2026 CBAM-certificaten kopen.^[6]

Het systeem voorkomt dat Europese bedrijven hun productie verplaatsen naar landen met minder strenge klimaatregels – het zogenoemde carbon leakage. Tegelijkertijd worden de gratis emissierechten die de EU-industrie nu nog krijgt, geleidelijk afgebouwd: 2,5% minder in 2026 en 5% minder in 2027.^[6]

Gebouwenrichtlijn (EPBD)

De herziene richtlijn voor de energieprestatie van gebouwen (EPBD) is in april 2024 aangenomen en moet voor 29 mei 2026 in Nederlandse wetgeving zijn omgezet. De richtlijn verplicht EU-landen om:^[7]

• De 16% slechtst presterende gebouwen te renoveren voor 2030
• 26% van de slechtst presterende gebouwen te renoveren voor 2033
• Nieuwe overheidsgebouwen emissievrij te maken vanaf 2028
• Alle nieuwe gebouwen emissievrij te maken vanaf 2030

Voor Nederland betekent dit dat woningen met de slechtste energielabels als eerste aan de beurt zijn voor verduurzaming. Het nieuwe kabinet-Jetten brengt bovendien de normering voor hybride warmtepompen terug, zij het pas vanaf 2029 in plaats van het eerder geplande 2026.^[3]

Waar staat Nederland nu?

Nederland heeft de afgelopen jaren vooruitgang geboekt, maar het tempo is onvoldoende om het 55%-doel in 2030 te halen.

Volgens het CBS stootte Nederland in 2024 in het geheel 145 megaton CO2-equivalent aan broeikasgassen uit. Dat is 37% minder dan in 1990. De daling vlakte echter af: in 2024 daalde de uitstoot met 1,2%, terwijl dat in 2022 en 2023 nog meer dan 7% per jaar was.^[2]

De Klimaat- en Energieverkenning 2025 van het PBL projecteert een reductie van 45 tot 53% in 2030 onder het huidige beleid. Met aanvullend beleid komt daar hooguit enkele procentpunten bij. Het PBL concludeert dat de kans op het halen van het 55%-doel kleiner is dan 5%.^[8]

Energietransitie

Op het gebied van hernieuwbare energie boekt Nederland wel vooruitgang. In 2024 kwam 19,8% van het energieverbruik uit hernieuwbare bronnen, tegen 17,4% een jaar eerder. De helft van alle opgewekte elektriciteit was hernieuwbaar, met wind (32%), biomassa (34%) en zon (22%) als belangrijkste bronnen.^[9]

Wind op zee groeide sterk: eind 2024 stond 4,7 GW aan capaciteit in de Noordzee, bijna het dubbele van twee jaar eerder. Het doel is 21 GW in 2032, met een ambitie van 30 tot 40 GW in 2040. Het kabinet-Jetten wil via Contracts for Difference tenders uitzetten voor 40 GW aan windparken.^[10]

De zonne-energiecapaciteit bereikte 24 GW in 2024, een stijging van 14% ten opzichte van het jaar ervoor.^[9]

Kernenergie: vier nieuwe centrales

Het kabinet-Jetten maakt vaart met kernenergie. Er zijn vier nieuwe reactoren gepland, waarvoor 13,5 miljard euro is gereserveerd in het Klimaatfonds. Een nieuwe staatsorganisatie – NEO NL (Nuclear Energy Organisation Netherlands) – wordt opgericht om de bouw te coordineren.^[11]

De bestaande kerncentrale in Borssele, actief sinds 1973, krijgt waarschijnlijk een verlenging tot 2054. Mogelijke locaties voor de nieuwe centrales zijn Borssele, de Tweede Maasvlakte bij Rotterdam, Terneuzen en de Eemshaven. Het oorspronkelijke doel om de eerste nieuwe reactor in 2035 operationeel te hebben, is volgens experts niet meer realistisch.^[11]

Het politieke debat in Nederland

Het Nederlandse klimaatbeleid is sterk afhankelijk van de politieke kleur van de coalitie. De twee meest recente kabinetten illustreren dat verschil.

Het kabinet-Schoof (PVV, VVD, NSC en BBB, 2024-2025) zette een rem op klimaatbeleid. De nationale CO2-heffing voor de industrie werd afgeschaft, de verplichte hybride warmtepomp geschrapt en het stikstofdoel uitgesteld. Het Klimaatfonds werd met 1,2 miljard euro gekort.^[12]

Na de val van het kabinet-Schoof en de verkiezingen van oktober 2025 trad in februari 2026 het kabinet-Jetten aan (D66, VVD en CDA). Dit kabinet wil de klimaatdoelen ‘met volle kracht’ halen, investeert in kernenergie en wind op zee, en brengt de normering voor warmtepompen terug. Het ministerie van Economische Zaken heet weer Economische Zaken en Klimaat.^[3]

Het PBL waarschuwt echter dat ook onder het nieuwe coalitieakkoord aanvullend beleid nodig is om het 55%-doel te bereiken.^[8]

Landbouw en stikstof

De landbouwsector is verantwoordelijk voor 17% van de Nederlandse broeikasgasuitstoot en staat voor een dubbele opgave: de Green Deal vereist zowel klimaatmaatregelen als stikstofreductie.^[2]

Het kabinet-Jetten heeft 20 miljard euro gereserveerd voor een gecombineerd landbouw-, natuur- en stikstofpakket. De doelstelling is 42% minder ammoniakuitstoot in 2035 ten opzichte van 2019. Daarnaast heeft Nederland zich aangesloten bij de Global Methane Pledge: 30% minder methaan in 2030 ten opzichte van 2020.^[13]

Het PBL en CPB concludeerden dat de stikstofdoelen van de huidige coalitie naar verwachting niet gehaald worden met het voorgestelde beleid. De relatie tussen klimaatbeleid en het stikstofprobleem blijft een van de lastigste puzzels in het Nederlandse milieubeleid.^[14]

Klimaatfonds: 35 miljard euro

Het Klimaatfonds, opgericht onder het kabinet-Rutte IV, bevat in principe 35 miljard euro aan investeringen voor de energietransitie. Volgens de Miljoenennota 2026 is daar nog 21,2 miljard euro van beschikbaar tot en met 2035. De belangrijkste posten:^[15]

• Kernenergie – 13,5 miljard euro voor vier nieuwe reactoren en verlenging Borssele
• Gebouwde omgeving – 7 miljard euro voor verduurzaming van woningen en overheidsgebouwen
• Waterstofproductie – 1,9 miljard euro aan subsidies (2027-2029)
• Waterstofvraag – 662 miljoen euro om gebruik van groene waterstof te stimuleren
• SDE++ – 8 miljard euro budget heropend in 2026 voor hernieuwbare energieprojecten

Vanuit de EU ontvangt Nederland circa 630 miljoen euro uit het Just Transition Fund, bedoeld om regio’s te ondersteunen die hard geraakt worden door de energietransitie.^[16]

Tijdlijn

Wat heeft Nederland al gedaan – en wat nog niet?

Veelgestelde vragen