Wachtlijsten GGZ 2026: gemiddeld 24 weken wachten, en wat je eraan kunt doen

Hoe lang wacht je op GGZ-hulp?

De maximale wachttijd in de GGZ is vastgelegd in de zogeheten Treeknorm: maximaal 4 weken tot de intake en maximaal 10 weken tot de start van de behandeling, samen 14 weken. In de praktijk wordt die norm bij vrijwel alle diagnosegroepen en in vrijwel alle regio’s overschreden.

In oktober 2025 liepen ruim 101.000 mensen tegen een wachtlijst aan, zo blijkt uit een analyse van MIND Platform op basis van NZa-cijfers. Van hen wachtten 65.091 mensen langer dan de maximale norm – 35 procent meer dan een jaar eerder. De gemiddelde wachttijd tot behandeling bedroeg 24 weken, drie weken langer dan in 2024.

Zes oorzaken van de wachtlijsten

De wachtlijsten in de GGZ zijn niet terug te voeren op een enkele oorzaak. Het is een samenspel van structurele tekorten, systeemfouten en stijgende vraag. Hieronder de zes belangrijkste factoren.

Het personeelstekort: cijfers en prognoses

In de GGZ werken circa 113.600 werknemers en 14.000 zzp’ers. Ondanks die omvang is het tekort groot: 9.150 openstaande vacatures in het tweede kwartaal van 2025, een vacaturegraad van 74 per 1.000 banen. Ter vergelijking: het landelijk gemiddelde in zorg en welzijn is 46 per 1.000 banen.

De werkdruk is hoog. Bijna de helft van de GGZ-medewerkers ervaart hoge werkdruk, 18 procent voelt zich opgebrand en het ziekteverzuim lag in 2024 op 7,4 procent. De helft van de werknemers onder 25 vertrekt binnen vier jaar. Het tekort groeit: van 10.200 in 2025 naar een verwachte 11.700 in 2035.

Wat doet het kabinet?

Het kabinet heeft in april 2025 het Actieprogramma Mentale Gezondheid en GGZ gepresenteerd, met vier sporen: mentale gezondheid verbeteren, instroom in de GGZ beperken, systeemprikkels aanpassen, en de meest kwetsbare patienten voorrang geven. Onderdeel hiervan zijn de Mentale Gezondheidsnetwerken: 47 regionale samenwerkingsverbanden waar huisarts, POH-GGZ, sociaal domein en GGZ samenwerken.

Een concrete verbetering is het verkennend gesprek: een laagdrempelig, niet-diagnostisch gesprek waarin de hulpvraag breed wordt verkend. Sinds 10 december 2025 is dit gesprek wettelijk vrijgesteld van het eigen risico. Verder trekt het kabinet 30 miljoen euro per jaar uit voor wachtlijstaanpak, verlengd tot en met 2030. Het GGZ-macrokader voor 2026 is vastgesteld op 5,87 miljard euro.

Jeugd-GGZ: een apart stelsel met eigen problemen

De jeugd-GGZ (voor kinderen en jongeren tot 18 jaar) valt niet onder de Zorgverzekeringswet maar onder gemeentelijke inkoop. De NZa-wachttijdcijfers betreffen uitsluitend volwassenen. Over de wachtlijsten in de jeugd-GGZ zijn minder systematische gegevens beschikbaar, maar de signalen zijn zorgwekkend.

De Hervormingsagenda Jeugd (2023-2028) beoogt het jeugdzorgstelsel te hervormen. Een geplande bezuiniging van 500 miljoen euro is met een jaar uitgesteld tot 2026. Vanaf 2027 volgt een structurele bezuiniging van 511 miljoen euro per jaar. Tegelijkertijd is 630 miljoen euro beschikbaar voor 2026-2027 om de hervormingen door te voeren. Een heropgerichte deskundigencommissie constateerde begin 2026 onvoldoende vertrouwen dat de huidige aanpak tot de beoogde resultaten leidt.

Suicidepreventie en crisis-GGZ

De wachtlijsten hebben directe gevolgen voor mensen in crisis. In 2025 overleden minder dan 1.800 mensen door suicide – voor het eerst onder dat aantal sinds 2012, maar nog steeds gemiddeld vijf per dag. Dagelijks vinden daarnaast circa 135 suicidepogingen plaats. Een verontrustend gegeven: 60 procent van de mensen die overlijden door suicide had geen contact met de GGZ.

Onder jongeren is de trend alarmerend. In 2025 overleden 290 jongeren onder de 30 door suicide, van wie 73 tieners. Suicide is doodsoorzaak nummer 1 voor mensen onder de 30. De stijging treft vooral jonge vrouwen. De crisiszorg is verdeeld over 52 locaties in 28 regio’s. De hulplijn 113 Zelfmoordpreventie voert circa 500 gesprekken per dag en is 24 uur per dag bereikbaar via 0900-0113.

Digitale zorg: helpt e-health tegen wachtlijsten?

Zorgverzekeraars sturen steeds meer op digitale zorg als onderdeel van de GGZ. Platforms als Therapieland en Minddistrict bieden online behandelmodules, vragenlijsten en videoconsulten. In het stepped care model beginnen patienten met laagdrempelige zelfhulp en schalen ze op naar intensievere hulp als dat nodig is.

Onderzoek toont dat zelfhulpmodules even effectief kunnen zijn als blended care (combinatie online en face-to-face), mits patienten bewust kiezen. E-health kan de behandelcapaciteit vergroten zonder extra personeel en de wachttijd voor online behandeling is doorgaans korter. Tegelijk is e-health geen oplossing voor ernstige problematiek: het verlicht de druk, maar vervangt niet de noodzaak van meer behandelcapaciteit voor complexe stoornissen.

Uw recht op wachttijdbemiddeling: zo werkt het

Zorgverzekeraars hebben een wettelijke zorgplicht: zij moeten ervoor zorgen dat u tijdig zorg ontvangt. Als de wachttijd de Treeknorm overschrijdt (langer dan 4 weken tot intake of langer dan 14 weken in het geheel), kunt u bij uw verzekeraar wachttijdbemiddeling aanvragen. De verzekeraar zoekt dan een alternatieve aanbieder met een kortere wachttijd.

Uit onderzoek van de Consumentenbond blijkt dat bemiddeling in meer dan de helft van de gevallen leidt tot minstens een maand eerder geholpen worden. Toch maakt maar 10 procent van de GGZ-wachtenden er gebruik van. De voornaamste reden: 70 procent weet niet dat deze mogelijkheid bestaat. Stichting Recht op GGZ bereidt een rechtszaak voor tegen de Staat en zorgverzekeraars wegens schending van de zorgplicht.